Simge savaşları… İran’da eylemcilerin açtığı bayraktaki ‘Türk’ detayı! 300 yıllık miras

• Haber7 – ÖZEL

Komşu İran’da 28 Aralık tarihinden bu yana devam eden ve ekonomik taleplerle başlayıp rejim tersi şovlara dönüşen aksiyonlar, ülkenin yakın tarihindeki en çalkantılı günlerinden birini yaşamasına neden oluyor. Tahran Büyük Çarşı esnafının lokal para ünitesinin kıymet kaybı nedeniyle başlattığı kepenk kapatma hareketleri, kısa müddette sokak olaylarına evrildi.

İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı datalarına nazaran, çıkan olaylarda 37‘si emniyet vazifelisi olmak üzere toplam 116 kişi hayatını kaybetti. 2 bin 600‘ü aşkın kişinin yaralandığı olaylarda, 2 bin 638 kişinin gözaltına alındığı bildiriliyor. Şovlar sırasında kamu binaları, bankalar, mescitler ve ambulansların da ortalarında bulunduğu çok sayıda nokta tahrip edildi. Lakin sokaklardaki tansiyonun ötesinde, eylemcilerin taşıdığı semboller tarihi bir tartışmayı da beraberinde getirdi.

EYLEMCİLERİN ELİNDEKİ BAYRAKTAKİ TÜRK İMZASI

Protestocular, 1979 Humeyni İhtilali ile rafa kaldırılan ve “Şah periyodu bayrağı” olarak bilinen, ortasında kılıç tutan aslan ve güneş figürlü bayrağı kullanmaya başladı. ABD merkezli toplumsal medya platformu X’in de İran bayrağı emojisi olarak kullanıma sunduğu sancak, dünya kamuoyunda Pehlevi hanedanıyla özdeşleştirilse de kökleri İran coğrafyasında karar süren Türk devletlerine dayanıyor.

Göstericilerin “eski İran bayrağı” olarak sahiplendiği, İstek Pehlevi taraftarlarının ise kendi sembolleri olarak sunduğu “Aslan ve Güneş” (Şîr ü Hûrşîd), Safevi ve Kaçar Türk Devletlerinin resmi devlet arması ve bayrağı olarak öne çıkıyor.

SAFEVİLERDEN KAÇAR HANEDANLIĞINA UZANAN MİRAS

Güneş ve aslan sembolü, İran’da 1501 ile 1736 yılları ortasında karar süren Şii kökenli Türk devleti Safevilerin hem arması hem de bayrağı olarak kullanıldı. Safevilerin akabinde, İran’daki Azerbaycan Türklerinin Kaçar uzunluğu tarafından kurulan ve 1794-1925 yılları ortasında karar süren Kaçar Hanedanlığı da birebir sembolü bayraklarında dalgalandırdı.

Tarihi süreçte güneş ilahın, aslan ise güç ve iktidarın sembolü olarak hükümdarlarla özdeşleştirildi. 19. yüzyılda ‘ulus’ anlayışının gelişmesiyle milliyetçi hüviyet kazanan bu sembolde; güneş İran’ın mitolojik hükümdarlarından Cemşid’i, aslan ise Şiiler için Hz. Ali’yi temsil etti. Farsça’da aslan manasındaki “şîr” ve güneş manasındaki “hûrşîd” sözlerinden oluşan birlikteliğin, göksel gücü de ima ettiğine inanılıyor.

COĞRAFYAYA DERİN İZ

İran’daki protestoların yaygınlaşmasına karşın, muhalefetin etrafında birleştiği tek bir önder figürü bulunmuyor. Batı dünyası, Venezuela örneğinde olduğu üzere Nobel Barış Mükafatı sahibi Nergis Muhammedi veya Mustafa Tacizade gibi isimleri ön plana çıkarmaya çalışırken, tarihi hafıza farklı tarafı işaret ediyor.

Bölgedeki Türk nüfusu ve tarihçiler, Pehlevi figürüne karşı Kaçar Hanedanı’nı ve Babek Kaçar ismini hatırlatıyor. İstek Pehlevi’nin “İran bayrağı” diye sunduğu aslanlı bayrağın aslında Kaçar Türk Devleti’nin bayrağı olması, İran’ın geleceği tartışılırken Türk siyasi tarihinin bu coğrafyadaki derin izlerini bir defa daha gün yüzüne çıkarıyor.

Mevcut rejim ise 1980 yılından bu yana, üzerinde Kufi tarzıyla 22 defa “Allahuekber” ve ortada “Allah” lafzının bulunduğu yeşil, beyaz ve kırmızı renkli bayrağı kullanmaya devam ediyor.

BÖLÜCÜLER DEVREDE

Protestocuların yurt dışındaki hareketlerde kadim İran bayrağını İsrail paçavrası ile birlikte açması ise reaksiyon topluyor. Siyonizm ve emperyalizmden medet umanların İran’ı bölünme ve iç savaşa sürükleyeceği tenkitleri yöneltiliyor.

Eylemcilerin ibadethaneleri amaç alıp Kur’an-ı Kerim’i yerlere atmaları, protestoları provokasyon yerine taşıyor.

•