İmplantta merdiven altı gerçeği! Peyzajcı ve kuyumcu bile sektörde…

Türkiye, diş implantı üretiminde ve dental turizmde dünya devleriyle yarışırken, bölüm merdiven altı ve kaçak eser tehdidiyle boğuşuyor. İMPLANTDER Başkanı Oğuz Akyüz, sektördeki kayıt dışılığın yüzde 20’lerde olduğunu belirterek çarpıcı bir gerçeği açıkladı: “Denetimlerde implant ithal eden kuyumcu, peyzajcı bile çıktı. Vatandaş ‘Alman Malı’ etiketiyle kandırılıyor”

Türkiye, son yıllarda sıhhat sanayisinde attığı dev adımlarla, bilhassa diş implantolojisi alanında global bir oyuncuya dönüştü. Dünyada implant üreten 40 ülke ortasında, ihracat sıralamasında 37’ncilikten 16’ncı sıraya kadar tırmanan Türkiye, 4 saatlik uçuş aralığındaki coğrafyanın en başarılı tedavi merkezi haline geldi. Fakat 1 milyar dolarlık iç pazar hacmine ve yıllık 5 milyon adetlik kullanım sayısına ulaşan bu dev bölüm, vitrindeki ışıltısının arkasında büyük bir kayıt dışı savaşı veriyor.

13 yıldır dalın gelişmesi için uğraş veren İmplant Sanayicileri ve İşadamları Derneği (İMPLANTDER) Başkanı Oğuz Akyüz, sektörün röntgenini çekti. Akyüz, Bakanlık teftişlerinden üretim maliyetlerine, Güney Kore’nin agresif pazar stratejilerinden vatandaşın marka takıntısına kadar her mevzuyu tüm şeffaflığıyla gazetemize anlattı.

BİZ 150 FİRMA SANIYORDUK BAKANLIK 300 FİRMA BULDU

Sektördeki en büyük sorunun kaçak ve düzmece eserler olduğunu vurgulayan Akyüz, Ticaret Bakanlığı ile 2024 yılında başlatılan teftiş süreçlerinde karşılaştıkları tabloyu “akıl almaz” olarak nitelendirdi. İthalatçı kisvesi altında kesime giren lakin tıbbi aygıt yetkinliği olmayan firmaların varlığına dikkat çeken Akyüz, süreci şöyle ayrıntılandırdı:

“Biz dalda işini hakkıyla yapan, fuarlara katılan, bilinen 150 ithalatçı firma var zannediyorduk. Ancak Ticaret Bakanlığı müfettişlerinin incelemelerinde 300 firma tespit edildi. Bu firmaların ayrıntılarına inildiğinde gördük ki; implant işiyle uzaktan yakından alakası olmayan peyzajcısı, kuyumcusu, takımcısı bile bu işe girmiş. Bu firmaların ne bir fuarda kaydı var ne bir tabelası ne de tıbbi aygıt satmaya yetki dokümanları. Bu eserleri sıhhat kurumları bazen kendi kullanımları için getirmiş, bazen de fırsatçılar bavul ticaretiyle ülkeye sokmuş. Yalnızca birinci 5 ayda Eser Takip Sistemi’ne (ÜTS) kayıtlı olmayan 100 milyon TL’lik eser süreç görmüş.”

ALMAN MALI EFSANESİ VE POSTA KUTUSU FİRMALARI

Vatandaşın diş doktoru koltuğuna oturduğunda en çok menşei oyunu ile kandırıldığını belirten Akyüz, piyasadaki ucuz Alman malı palavrasını tüm gerçekliğiyle anlattı.

Kendisinin de Almanya’da üretim tesisi olduğunu ve maliyetleri çok uygun bildiğini belirten Akyüz, sistemin işleyişini şu sözlerle anlattı: “Ben Almanya’da ürettiğim malı Türkiye’ye getirirken yalnızca yüzde 10 kâr marjı koyuyorum. Buna karşın piyasada benim maliyetimin çok altında ‘Alman Malı’ diye satılan eserler var. Bu matematiksel olarak imkansız. Pekala nasıl oluyor? Asya’dan yahut öbür yerlerden getirilen eserler, Almanya üzerinden dolaştırılıp ‘Germany’ etiketi basılarak Türkiye’ye sokuluyor. Meğer o markaların internet sitelerine giriyorsunuz; Almanca lisan seçeneği yok, fabrika görseli yok, sterilizasyon odası yok. Yalnızca bir ofis adresinden ibaretler. Vatandaş, Alman malı kalitelidir algısıyla kandırılıyor. Halbuki kaliteli bir Türk malı, bu çakma ithal eserlerden katbekat daha inançlı.”

MARTI ETİ Mİ YİYORSUN DÖNER Mİ?

Oğuz Akyüz, vatandaşın ucuz implant arayışının yarattığı tehlikeyi çarpıcı bir benzetmeyle açıkladı: “Bu iş, ne yediğini bilmeden döner yemeye benziyor. Döner yediğinizi zannedersiniz fakat içindeki et martı eti midir, öbür bir şey midir bilemezsiniz. İmplantta da durum bu. 30 bin liralık tedaviyi 5 bin liraya yaptırıyorsanız, bir de 6 taksit yapıyorsanız, orada bir durup düşünmeniz lazım. ÜTS kaydı olmayan, barkodu okutulmayan eseri ağzınıza taktırmayın. Şüphelendiğiniz eserin fotoğrafını çekip yapay zekaya (ChatGPT, Gemini vb.) yükleseniz bile, sistem size o eserin yepyeni olup olmadığına dair barkod yapısından bile ihtar verebiliyor. Teknoloji bu kadar ilerlemişken, vatandaşın da sorgulayıcı olması gerekiyor.”

TELEFONA 150 BİN TL VERİYORUZ LAKİN SIHHATTE UCUZA KAÇIYORUZ

Vatandaşın harcama alışkanlıklarını da eleştiren Akyüz, sıhhatte tasarrufun bedelinin ağır olduğunu şu örnekle vurguladı: “Asgari fiyatla çalışan yahut dar gelirli vatandaşımız bakıyorsunuz elinde 150 bin liralık en son model telefon var. Kredi çekip onu alıyor. Fakat ömrü boyunca çenesinde kalacak, kanına karışacak titanyum bir vida için ‘Daha ucuzu yok mu?’ diye pazarlık yapıyor. Sıhhat, lüks tüketimden evvel gelmeli. Ucuz diye taktırdığınız o implantın firması 3 sene sonra batıp gittiğinde, ağzınızda bir saatli bombayla kalıyorsunuz. Kesim bulamıyorsunuz, tedavi yenilenmek zorunda kalıyor.”

GÜNEY KORE TEHLİKESİ VE ZİYANINA SATIŞ STRATEJİSİ

Türkiye ile Güney Kore ortasındaki Hür Ticaret Muahedesi (STA) nedeniyle gümrük vergisi avantajı olduğunu hatırlatan Akyüz, kimi firmaların bunu berbata kullandığını belirtti:

“Türkiye implant ithalatında Almanya ile Güney Kore başa baş gidiyor. Fakat kimi Koreli firmalar, fonlara satış yapmak ve şirket pahasını şişirmek için Türkiye üzere pazarlarda ‘damping’ yapıyor. Kendi ülkelerinde yahut hudutta 100 üniteye sattıkları ürünü, Türkiye’de pazar lideri olabilmek için 30-40 üniteye kadar düşürüyorlar. Ticaret Odası kayıtlarına bakıyoruz, firma satış rekoru kırıyor fakat 4 yıldır ziyan açıklıyor. Bu sürdürülebilir bir ticaret değil, yerli üreticiyi boğmaya ve pazarı ele geçirmeye yönelik bir atılım.”

2027 KRİTİK EŞİK MARKALARIN YARISI SİLİNECEK

Sektörün geleceğiyle ilgili de konuşan Akyüz, 2027 yılının global implant pazarında “büyük temizlik” yılı olacağını vurguladı. Avrupa Birliği’nin yeni tıbbi aygıt regülasyonu (MDR) gereği koşulların çok ağırlaştığını belirten Akyüz, süreci şöyle özetledi:

“Artık yalnızca vidayı üretmek ve ‘kaliteli’ demek yetmiyor. Avrupa Birliği diyor ki; ‘Bu eserin hastaya takıldıktan sonraki 5-10 yılını takip edeceksin, klinik bilgilerini toplayacaksın ve bunları hakemli bilimsel mecmualarda yayınlayacaksın.’ Bu, devasa bir Ar-Ge ve takip yatırımı demek. Dünyadaki implant markalarının yüzde 50’sinin bu belgeyi alamayarak 2027’den sonra ne üretim yapabileceği ne de Avrupa’ya mal satabileceği öngörülüyor. Türk firmaları olarak biz bu sürece çoktan hazırlandık, birinci MDR dokümanını alan firmalardan biri olduk.”

ALMANYA ARTIK ESKİSİ KADAR DEĞERLİ DEĞİL

Akyüz, Türkiye’deki ekonomik konjonktürün üretim maliyetlerini de etkilediğini belirtti. Hem Türkiye’de hem Almanya’da fabrikası olan Akyüz, maliyet karşılaştırmasını şöyle yaptı: “Eskiden Almanya’da üretim yapmak Türkiye’ye nazaran 3 kat daha değerliydi. Artık bu fark 2 kata düştü. Türkiye’de personellik ve güç maliyetleri arttı, döviz kuru ise ihracatçının beklediği düzeyde artmadı. Bu durum rekabet gücümüzü zorluyor. Lakin buna karşın bölümümüz pandemide bile yüzde 7,8 büyüdü. Türk implant endüstrisi rüştünü ispatladı.”

İmplant muvaffakiyetinde yalnızca eserin değil, tabibin ve hastanın da büyük rolü olduğunu belirten Akyüz, mevzuyu değişik bir “Dürüm” anektoduyla örneklendirdi: “İmplantın muvaffakiyetinin büyük oranı tabibin deneyimidir. Dünyanın en yeterli otomobiliyle acemi bir sürücü mü, yoksa ortalama bir otomobille usta bir sürücü mü? Tabi ki usta sürücü. Lakin hasta ahengi da çok değerli. Bir hocamız anlattı; 3,5 saat uğraşıp ön dişlere implant ve süreksiz diş yapmış. Hastaya ‘Sıvı beslen, dikkat et’ demiş. Hasta çıkar çıkmaz gidip dürüm yemiş, diş dürümün içinde geri gelmiş. Tabip ne yapsın? Eser ne yapsın? Bu bir şuur sorunudur.”

GÜMRÜKTE DUR DENİLMELİ ÖNERİSİ

Kaçakçılığın önlenmesi için tahlilin gümrük kapılarında olduğunu belirten İMPLANTDER Başkanı, Sağlık Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı’na somut bir teklif sundu.

Mevcut sistemde satış basamağında firmalardan “Tıbbi Aygıt Satış Yetki Belgesi” istendiğini, lakin ithalat basamağında bu evrakın mecburî tutulmadığını belirten Akyüz, “Bir markette ateş ölçer satmak için bile ruhsat gerekirken, gümrükten implant sokarken bu doküman şu an aranmıyor. Bizim talebimiz; ithalat etabında ‘Senin ruhsatın var mı? Eserin kayıtlı mı?’ diye sorulması. Şayet bu iki evrak yoksa, o eser gümrükten geçmemeli. Bu yapılırsa, kesimdeki çürük elmalar, çantacılar bir günde temizlenir” dedi.

TÜRKİYE DENTAL TURİZMDE BİRİNCİ 3’TE

Akyüz, Türkiye’nin implant konusundaki muvaffakiyetinin dental turizme de büyük katkı sağladığını belirtti. Türkiye’nin İspanya, Hırvatistan ve Polonya ile birlikte Avrupa’nın en büyük 4 oyuncusundan biri olduğunu vurgulayan Akyüz, “Tedavi kalitesi ve teknolojik altyapı olarak birinci 5 içindeyiz, hatta bence birinci 3’teyiz. Yılda yapılan 5-6 milyon implantın 1 milyonu sıhhat turizmi kaynaklı. Bu, ülkemiz için bacasız sanayidir” tabirlerini kullandı.

GÜMRÜKTE SORULMAYAN SORU KALMASIN

Sektörde yaşanan kayıt dışılık, sahtecilik ve haksız rekabetle çabada teşhis muhakkak, pekala tedavi ne? İMPLANTDER Başkanı Oğuz Akyüz, sorunun kaynağını kurutacak formülü sundu. Sağlık Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı ortasında kurulacak dijital bir köprü ile “çantacı” tabir edilen kayıt dışı aktörlerin bir gecede sistem dışı kalabileceğini belirten Akyüz, tahlil için “ithalat evresindeki mevzuat boşluğuna” işaret etti.

Mevcut sistemde bir firmanın yurt içinde tıbbi aygıt satabilmesi için “Tıbbi Aygıt Satış Yetki Belgesi” alması ve eseri Ürün Takip Sistemi’ne (ÜTS) kaydetmesi mecburî. Lakin, eserin Türkiye’ye giriş kapısı olan gümrüklerde bu evraklar şu an için “ithalat ön koşulu” olarak aranmıyor. Yani satarken mecburî olan ehliyet, ülkeye sokarken sorulmuyor.

Oğuz Akyüz, iki bakanlığın entegrasyonuyla çözülebilecek bu durumu şöyle özetledi:

“Bizim bakanlıklarımızdan beklentimiz, mevzuata yapılacak minik lakin tesiri devasa bir ekleme. Şu an bir markette ateş ölçer satmak isterseniz yetki dokümanı soruluyor, sorumlu müdürünüz var mı diye bakılıyor. Lakin gümrükten milyonlarca liralık implantı sokarken ‘Senin tıbbi aygıt ruhsatın var mı? Getirdiğin bu eser ÜTS’ye kayıtlı mı?’ sorusu mecburî olarak sorulmuyor. Bu boşluk, dalla alakası olmayan kuyumcunun, peyzajcının bavul ticareti yapmasına kapı aralıyor.”

Bu talebin hür ticareti engellemek yahut ithalatı durdurmak gayesi taşımadığının altını çizen Akyüz, gayenin yalnızca “kayıt altına almak” olduğunu vurguladı:

“Biz ithalata pürüz olunsun demiyoruz. Ticaret hürdür. Fakat bu iş bir sıhhat işidir. Eseri kaydettirmek, ruhsat almak zati 15-20 günlük bir prosedür. Diyoruz ki; gümrük memuru sisteme baktığında firmanın yetki dokümanını ve eserin kaydını görmeli. Şayet bu evraklar yoksa, ‘Sen evvel git bunları hallet, kayıtlarını yap, ruhsatını al, eserini o denli çek’ denilmeli. Bu yapıldığı anda, merdiven altı firmaların hiçbiri bu koşulları sağlayamayacağı için zaten elenecek ve halk sıhhati gümrük kapısında korunmuş olacak.”

ÇÖZÜMÜN 3 AYAĞI:

1. Entegrasyon: Sağlık Bakanlığı (ÜTS) ve Ticaret Bakanlığı gümrük sistemleri tam entegre çalışmalı.

2. Sorgulama: İthalat beyannamesi açılırken “Tıbbi Aygıt Yetki Belgesi” ve “ÜTS Eser Kaydı” zarurî haneler haline gelmeli.

3. Yaptırım: Kaydı olmayan eserin gümrük alanından çıkışına müsaade verilmemeli, prosedür tamamlanana kadar eser bekletilmeli.