Asrın felaketinde asrın dayanışması! Deprem bölgesi için tam 3.6 trilyon lira harcandı

Kahramanmaraş ve Hatay zelzelelerinin yol açtığı kayıp ve zararın telafi edilmesi ile afet risklerinin azaltılmasına yönelik 2025 sonu prestijiyle toplam 3,6 trilyon lira kamu harcaması yapıldı.

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan “Kahramanmaraş ve Hatay Zelzeleleri Tekrar İmar ve Gelişme Raporu”nda zelzelelerin neden olduğu felaketin boyutlarına ve bölgedeki projelere yer verildi.

Rapora nazaran, Merkezi İdare Bütçesi kaynaklarından sarsıntının yol açtığı kayıp ve zararın telafisi ile afet risklerinin azaltılmasına yönelik 2025 yılı sonu prestijiyle toplam 3,6 trilyon lira (yaklaşık 91,5 milyar dolar) harcama yapıldı.

Depremlerin akabinde geçen 3 yılda kamu kurum ve kuruluşları, özel kesim, sivil toplum kuruluşları (STK) ve milletlerarası kuruluşlarla işbirliği içinde yapılan muhtaçlık değerlendirmeleri sonucu zelzele hasarlarının telafisine yönelik çalışmalar ağır biçimde sürdürülüyor. Afetzedelerin barınma gereksiniminin karşılanmasına öncelik verilirken kalıcı konutların üretimine yönelik çalışmalarda sona gelindi.

Deprem bölgesinde, bugüne kadar gerçekleştirilen kura merasimleri sonucu toplam 433 bin 667 konut ile 21 bin 690 iş yerinin kurası tamamlandı.

Bölgede eğitim-öğretim faaliyetlerinin devam edebilmesini teminen yürütülen çalışmalar kapsamında 13 bin 321 derslik inşası için toplam 72 milyar lira, 2 bin 776 dersliğin güçlendirmesi için 6,9 milyar lira harcandı. Bölgede tüm inşaat çalışmaları tamamlandığında zelzele öncesine nazaran derslik sayısında yüzde 15 artış sağlanması planlanıyor.

Bölgede bulunan üniversitelerin fakülte binalarının tekrar imal, güçlendirme ve bakım-onarımları ile yerleşke altyapılarının yenilenmesi işleri kapsamında 5,1 milyar lira harcama yapıldı. 2026 Yılı Yatırım Programı’nda sarsıntıda hasar gören yapıların tekrar inşası, güçlendirilmesi, bakım ve tamiratları kapsamında kelam konusu üniversitelere 2,4 milyar lira ödenek ayrıldı.

İŞ GÜCÜ PİYASASINI DESTEKLEME ÇALIŞMALARINA KIYMET VERİLDİ

Deprem bölgesinde istihdam kaybının önüne geçmek ve iş gücü piyasasını desteklemek hedefiyle faal iş gücü siyasetlerine büyük kıymet gösterildi.

Bu kapsamda zelzele bölgesindeki 11 vilayette toplam 60 bin 582 kişi işbaşı eğitim programları ve meslek kurslarından faydalandırıldı, yaklaşık 2,9 milyar lira kaynak bu alana aktarıldı.

Deprem bölgesindeki vilayetlerde bulunan mahallî idareler tarafından verilen hizmetlerin aksamadan yürütülebilmesi için altyapı yatırımlarının yanında etraf düzenlemesi ile araç, gereç ve ekipmanların temini gayesiyle Merkezi İdare Bütçesi kaynaklarından lokal idarelere yaklaşık 4 milyar lira nakdi kaynak gönderildi.

Toplam proje meblağı 21,9 milyar lira olan projelerle zelzele bölgesindeki belediyelerin acil nitelikli altyapı ve araç ekipman talepleri karşılanıyor.

Ağırlıklı olarak elektrik dağıtım şebekesi olmak üzere güç altyapısında meydana gelen hasarların giderilmesine yönelik 2025 sonu prestijiyle yaklaşık 51,1 milyar lira harcandı.

TARIM, ULAŞTIRMA VE SANAYİ PROJELERİ

Kara yolu ve otoyollarda hasarın giderilmesine yönelik geçen yıl sonu prestijiyle yaklaşık 19,8 milyar lira harcama yapıldı.

Kurulacak yeni yerleşim yerleri ile konut ve toplumsal tesis alanlarına erişim sağlanması için 40 milyar lira, kent içi yolların tamiratı için yaklaşık 8,5 milyar lira harcandı.

Demir yolu çizgilerinin tamiri için 2025 sonu prestijiyle 26,4 milyar lira yatırım gerçekleştirildi, bu sınırlar için 2027 yılına kadar 31,5 milyar lira harcama yapılması planlanıyor.

Tarım bölümünde 2025’te 11 vilayette toplam 17,4 milyar lira takviye ödemesi yapıldı.

Türkiye için kıymetli üretim ve ihracat üssü olan zelzele bölgesinde bilhassa imalat endüstrisi başta olmak üzere iktisadi faaliyetlerin uygunlaştırılması ve bölgenin ayağa kaldırılması için çalışmalar sürdürülüyor.

Küçük sanayi sitesi (KSS) yatırımları, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme Yönetimi Başkanlığı (KOSGEB) ve kalkınma ajanslarının bölgedeki sanayicilere yönelik takviyeleri aracılığıyla sanayi kesitinin toparlanabilmesi için toplam 17,6 milyar liralık kaynak harekete geçirildi.

ÇALIŞMALARDA BÜYÜK İLERLEME KAYDEDİLDİ

Ekonomik ve toplumsal tesiri bu derece büyük olan sarsıntının akabinde yürütülen uzun vadeli ve ağır çalışmalar sonucunda toparlanma sürecinin büyük ölçüde tamamlandığı belirtilen raporda, şunlar kaydedildi:

“İyileştirme çalışmalarında kapsayıcı, planlı ve birbirini tamamlayan yatırımlar gerçekleştirilerek gerekli finansman ve insan kaynağı seferber edilmiştir. Kaynak tahsislerinde bölgenin zelzele sonrasında yine imar edilmesine yönelik çalışmalara öncelik verilmiştir. Zelzeleden etkilenen vatandaşların kalıcı konut muhtaçlıklarının büsbütün karşılanması, tüm kamu hizmetlerinin aktif bir formda yürütülmesi için gerekli altyapının sağlanması ile ekonomik ve toplumsal hayatın güzelleştirilmesine yönelik çalışmalarda büyük ölçüde ilerleme kaydedilmiştir.”

ASRIN FELAKETİNİN YARALARI “ASRIN İNŞASI” İLE SARILDI

Kahramanmaraş merkezli zelzelelerin akabinde yürütülen tekrar inşa sürecinde 455 bin konut ve iş yeri hak sahiplerine teslim edildi, inşa çalışmaları tamamlandı.

Cumhuriyet tarihinin en büyük felaketlerinden biri olan 6 Şubat 2023’teki Kahramanmaraş merkezli zelzelelerin akabinde yürütülen kalıcı konut seferberliği kapsamında 455 bin mesken ve iş yeri hak sahiplerine teslim edilerek, yine inşa sürecinde tarihi bir eşik geride bırakıldı.

Afetin tesirli olduğu 11 vilayette, çadır ve konteyner kent alanları belirlendi. Süreksiz barınma alanları oluşturularak 1 milyon çadır sevk edildi ve 350 çadır kentte 645 bin çadır kuruldu. Yaklaşık 2,5 milyon afetzedeye barınma imkanı sağlandı.

Geçici barınma hizmeti verilen Kredi Yurtlar Kurumu (KYK) yurtlarında 477 bin 952 kişi, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) yurtlarında 710 bin 266 kişi olmak üzere tesislerde toplam 1 milyon 188 bin 218 afetzede konuk edildi.

Ayrıca 428 konteyner kentte 220 bin konteyner kuruldu. 707 bin afetzede bu konteynerlerde konuk edildi. Konteyner kentlerde barınmanın yanı sıra beslenme, eğitim, sıhhat ve öteki toplumsal donatı alanları vatandaşların hizmetine sunuldu. Kurulan konteynerlere vatandaşların muhtaçlığı üzerine ayrıyeten 105 bin vantilatör ve 149 bin 305 klima takıldı.

HAK SAHİPLİĞİ SÜRECİ 211 GÜNDE TAMAMLANDI

Deprem bölgesinde Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen hasar tespit çalışmaları kapsamında, 2 milyon 381 bin 888 bina ve 6 milyon 612 bin 685 bağımsız kısımda hasar tespiti yapıldı.

Acil, ağır, yıkık, orta hasarlı 311 bin 440 bina ve 810 bin 902 bağımsız kısım tespit edildi. Acil yıkılacak ve yıkık 60 bin 763 binanın enkazı 68 günde büsbütün kaldırıldı.

Yıkımı yapılacak ağır hasarlı bina sayısı 200 bin 167 olarak tespit edildi. Bugüne kadar 182 bin 773 ağır hasarlı bina enkazı kaldırıldı. 18 vilayette hacme nazaran yüzde 97, bina sayısına nazaran yüzde 91 enkaz kaldırma süreci gerçekleştirildi.

18 vilayet, 179 ilçe, 8 bin 474 mahalle, 2 bin 472 köy için 30 Mayıs 2023’te başlayan hak sahipliği süreci 211 günde tamamlandı.

Hak sahipliği sürecinde, 845 bin 371 talep değerlendirildi. 85 milyon evraktan oluşan taleplerin tümü ilgili komiteler tarafından incelendi. 15 milyon sayfalık 70 bin kurul kararı alındı. Müracaatların yüzde 65’i e-Devlet, yüzde 35’i Afet İdare ve Karar Dayanak Sistemi (AYDES) üzerinden alındı.

SAATTE 23, GÜNDE 550 KONUT İNŞA EDİLDİ

Bakanlık uyumunda TOKİ, Emlak Konut GYO, Yapı İşleri Genel Müdürlüğü, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ve Vilayetler Bankası işbirliğinde, sarsıntı bölgesindeki konut ve iş yerlerinin yine inşa süreci için çabucak çalışma başlatıldı.

Depremden etkilenen 11 vilayette 174 başka alandaki 3 bin 481 şantiyede, 200 bin mimar, mühendis ve işçi asrın inşa seferberliği için harekete geçti. Bu kapsamda saatte 23, günde 550 konut inşa edildi.

İlk temel, zelzelenin 15’inci gününde Gaziantep Nurdağı’nda atıldı, 45’inci günde birinci köy meskenleri teslim edildi.

Asrın inşa seferberliğiyle sarsıntı bölgesinde 367 bin 995’i konut, 65 bin 672’si köy konutu, 21 bin 690’ı iş yeri olmak üzere 455 bin 357 bağımsız kısım inşa edildi.

Deprem bölgesinde üretimi tamamlanarak hak sahibine teslim edilen konut sayısı şöyle:

“Adana 11 bin 334’ü konutu, 739’u köy meskeni olmak üzere 12 bin 73 bağımsız kısım, Adıyaman 31 bin 423’ü konut, 9 bin 88’i köy meskeni olmak üzere 43 bin 366 bağımsız kısım, Diyarbakır 16 bin 50’si konut, 1150’si köy konutu, 6’sı iş yeri olmak üzere 17 bin 206 bağımsız kısım, Elazığ 11 bin 912’si konut, 2 bin 959’u köy konutu, 23’ü iş yeri olmak üzere 14 bin 894 bağımsız kısım, Gaziantep 25 bin 237’si konut, 4 bin 463’ü köy konutu, 1353’ü iş yeri olmak üzere 31 bin 53 bağımsız kısım, Hatay 133 bin 685’i konut, 12 bin 868’si köy meskeni, 7 bin 202’si iş yeri olmak üzere 153 bin 755 bağımsız kısım, Kahramanmaraş 52 bin 575’i konut, 15 bin 615’i köy meskeni olmak üzere 73 bin 956 bağımsız kısım, Kilis 1713’ü konut, 852’si köy konutu, 4’ü iş yeri olmak üzere 2 bin 569 bağımsız kısım, Malatya 62 bin 540’ı konut, 13 bin 32’si köy konutu, 4 bin 88’i iş yeri olmak üzere 79 bin 660 bağımsız kısım, Osmaniye 10 bin 377’si konut, 1807’i köy konutu, 373’ü iş yeri olmak üzere 12 bin 557 bağımsız ünite, Şanlıurfa 10 bin 914’ü konut, 2 bin 495’i köy meskeni, 20’si iş yeri olmak üzere 13 bin 429 bağımsız kısım, Kayseri 9’u konut, 279’u köy meskeni olmak üzere 288’i bağımsız kısım, Sivas 164 konut, Tunceli 298 köy meskeni ve Bingöl 62’si konut, 27’si köy konutu olmak üzere 89 bağımsız kısım.”

SON BİR YILDA 254 BİN KONUT DAHA TAMAMLANDI

Son bir yılda 254 bin konut daha tamamlandı. 27 Aralık’ta toplam 455 bin konut ve iş yerinin teslim edilmesiyle sarsıntı bölgesinde inşa çalışmaları tamamlanmış oldu.

Öte yandan, sarsıntı bölgesinde Yerinde Dönüşüm Projesi ile bugüne kadar 124 bin bağımsız kısmın inşası için takviye sağlandı.