Türkiye’nin en yaşlı çınarı İstanbul’da 1400 yıldır ayakta

Türkiye genelinde yürütülen çalışmalarla, doğal ve kültürel miras açısından büyük kıymete sahip anıt ağaçlar tespit edilerek müdafaa altına alınıyor. Asırlık çınarlardan efsanelere mevzu olmuş meşelere kadar birçok ağaç, hem fizikî özellikleri hem de tarihî ve toplumsal kıymetleriyle tescilleniyor.

İSTANBUL’UN HAFIZASINI TAŞIYAN DOĞAL MİRAS

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yürüttüğü projeyle bu özel ağaçların bakımları yapılıyor, yaşatılmaları için gerekli adımlar atılıyor. İstanbul başta olmak üzere birçok vilayette tamamlanan çalışmalarda, yöre halkı tarafından bilinen ve geçmişle bağ kuran ağaçlar öne çıkıyor. Sırf boyutları ya da yaşlarıyla değil, etrafında gelişen olaylarla da sembolleşmiş bu ağaçlar, halk hafızasında derin izler bırakıyor.

TÜRKİYE’NİN EN YAŞLI ÇINARI BU ORMANDA

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa (İÜC) Orman Fakültesi’ne ilişkin eğitim ve araştırma ormanı da bu eşsiz doğal mirasın kıymetli örneklerini barındırıyor. Fakülte sonları içinde bulunan muhafaza altındaki 4 anıt ağaç ortasında, Türkiye’nin bilinen en yaşlı çınarı da yer alıyor. Çapı yaklaşık 5 metre olan ve yaşının 1400’e yaklaştığı kestirim edilen bu çınar, yüzyıllar boyunca İstanbul’un değişimine tanıklık etmiş bir tabiat anıtı olarak dikkati çekiyor.

Aynı ormanda yer alan ve gövde yapısıyla ahtapotu andıran “Ahtapot Çınar” ise 580 yıllık geçmişiyle hem görünümü hem de tarihiyle öne çıkıyor. Ayrıyeten çift gövdeli, 800 yaşındaki Londra çınarı ile 300 yaşını aşmış öbür bir çınar da bu alanda muhafaza altında tutuluyor. Bu ağaçlar sırf botanik açıdan değil, tıpkı vakitte tarihî süreklilik ve toplumsal hafıza açısından da büyük kıymet taşıyor. İstanbul’un kalbinde yer alan 1400 yaşındaki kadim çınar, yüzyıllar boyunca Bizans’tan Osmanlı’ya, Cumhuriyet’in kuruluşundan günümüze kadar kentin değişen yüzüne tanıklık etti.

CAMİ AVLULARINDAN KORULARA UZANAN TARİH

Eyüp Sultan Mescidi avlusunda yer alan ve İstanbul’un fethi sırasında dikildiğine inanılan çınar, mistik ve tarihi kıymetiyle yüzyıllardır kentin hafızasında ayakta duran simge ağaçlardan biri olarak öne çıkıyor. Gülhane Parkı’na yakın pozisyonuyla bilinen ve “Taşlı Çınar” ismiyle anılan anıt ağaç, İstanbul’un imar faaliyetlerine tanıklık eden geçmişiyle devletin gücünü ve sürekliliği simgeleyen doğal bir anıt niteliği taşıyor.

Beyazıt Mescidi avlusundaki anıt çınar, inanılmaz boyutlarının yanı sıra Osmanlı periyodundan yakın tarihe kadar yaşanan idam cezalarına tanıklık etmesiyle kent tarihinin çarpıcı simgeleri ortasında yer alıyor. Florya Atatürk Ormanı’ndaki gövdesinde insan yüzünü andıran bir biçim barındıran sakız ağacı, doğal yapısıyla halk hafızasında yer etmiş sıra dışı anıt ağaçlardan biri olarak dikkati çekiyor.

KORUMA PROJESİ İSTANBUL’DA TAMAMLANDI

Konuya ait açıklamalarda bulunan İÜC Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Serhun Sağlam, anıt ağaçların öbür ağaçlardan farklılık yaratan bir özelliğe sahip olması, yaşının başkalarına nazaran büyük, çap ve uzunluk bedelleri olarak cinsinin alışık olunan bedellerinin çok üstünde kıymetlere sahip olması gerektiğini söyledi. Sağlam, anıt ağaçlarla ilgili projenin 2000’li yılların başında yapılan çalışmayla başladığını, bu kapsamda kentteki anıt ve muhafazaya paha ağaçların belirlenerek müdafaa altına alındığını ve projenin öbür kentlere de yayıldığını anlattı.

Son yıllarda Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının bu bahiste bir projesi olduğunu ve projede danışmanlık yaptığını kaydeden Sağlam, Türkiye’nin her yerindeki anıt ağaçların belirlenerek, bunların bakım ve tamirlerinin yapıldığını ve uzun yıllar ayakta kalmasının sağlandığını belirtti. Sağlam, projenin Güneydoğu’da ve ülkenin güneyinde devam ettiğini, batı bölgelerinin birçoklarının bittiğini ve İstanbul’da da projenin tamamlandığını tabir etti.

KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN’DAN BERİ TANIK

İÜC Orman Fakültesi’ne ilişkin ormandaki Ahtapot Çınar’a değinen Sağlam, bu ağacın ülkedeki en görkemli ağaçlardan biri olduğunu vurguladı. Sağlam, ağacın güya yerin altından 5 büyük parmak çıkmış üzere ahtapotu andırdığı için bu ismin verildiğini belirterek, varsayımı yaşının 580 olduğunun bilindiğini söyledi. Yasal Sultan Süleyman’dan beri bu ağacın her şeye tanıklık ettiğini anlatan Sağlam, uzunluğu 40 metreyi aşan ve çapı 3 metrenin üstünde olan bu süper ağacın jenerasyonlar ortası bir bağ kurduğunu lisana getirdi.

“DEVLET GÜCÜNÜN VE ADALETİN SİMGELERİ”

Hikayeleri olan İstanbul’un sembol anıt ağaçlarını yerinde anlatan Prof. Dr. Ünal Asan ise Florya Atatürk Ormanı’nda anıtsal niteliğe sahip çok sayıda sakız ağacının olduğunu, bu ağaçların en yaşlısının üzerinde insan yüzüne benzeyen bir mask bulunduğunu aktardı. Yaklaşık 300 yaşındaki “Taşlı Çınar” olarak da bilinen Gülhane çınarının kıssasına değinen Asan, İstanbul’da imar faaliyetlerinin başladığı devirde binaların yıkılmasıyla yapılan yol genişletme çalışmalarında anıt ağacın yanına bir taş bırakıldığını anlattı. Asan, bu taşın imar faaliyetlerinin başlangıcına şahitlik etmesi için bırakıldığını ve ağacın devlet gücünü temsil eden bir simge olduğunu belirtti.

Prof. Dr. Asan, Beyazıt Mescidi avlusundaki anıt ağacın hem fizikî boyutları hem de tarihi açıdan ehemmiyetini vurgulayarak, bu ağacın 1960-70 yıllarına kadar idam cezasına mahkum olan hatalıların asıldığı yer olması nedeniyle tarihi bir özelliğe sahip olduğunu paylaştı.

FETİH SIRASINDA DİKİLEN ÇINARIN HİKAYESİ

Eyüp Sultan Mescidi avlusunda bulunan anıt ağaca ait konuşan Asan, İstanbul’un fethi sırasında Fatih Sultan Mehmet’in hocası Akşemseddin ile yaşadığı bir anıyı aktardı. Asan, Fatih’in Eyyub El-Ensari’nin kabrinin bulunmasını istediğini, Akşemseddin’in mezar yerini bularak baş ve ayak ucuna iki çınar fidanı diktiğini anlattı. Padişahın kuşkularını gidermek için yapılan denetimler sonucunda Akşemseddin’in tespitinin doğrulandığını belirten Asan, bu ağacın 600 yaşın üzerinde olduğunu ve hoş bir kıssası bulunduğunu kaydetti.

“ANADOLU YAKASI’NIN ASIRLIK SAKİNLERİ”

Prof. Dr. Asan, Anadolu Yakası’nda Küçük Çamlıca Korusu’nda bulunan yaklaşık 400 yaşındaki “Ata Fıstık Çamı”nın asıl memleketinin Ege bölgesi olduğunu, oradan getirilerek buraya dikilip adapte olmuş en yaşlı fıstık çamlarından biri olduğunu aktardı. Çamlıca Bulgurlu’daki anıt ağacın, Türk sanat müziği sanatkarı Yusuf Nalkesen’in “O ağacın altında” müziğine ilham kaynağı olduğunu belirten Asan, halk ortasında bu ağacın “O ağacın altı çınar” olarak bilindiğini söyledi.

Beykoz Çayırı’nda bulunan anıt ağaçların Fatih Sultan Mehmet periyodunda padişahın av alanı olarak kullanılan bölgedeki çınarlar olduğunu kaydeden Asan, Çengelköy’deki “Katil Çınar” olarak anılan simge ağacın ise yaşanan şanssız bir olayla hafızalara kazındığını söz etti. Asan, mescitten çıkanların altında vakit geçirdiği sırada düşen bir kısmın bir kişinin vefatına neden olması üzerine ağacın bu isimle anılmaya başlandığını kelamlarına ekledi.