ABD’nin yayılmacı politikası Avrupa’ya sıçradı: 7 AB ülkesi harekete geçti

Ukrayna savaşı, güç krizi ve Venezuela tansiyonu derken, artık bir de Grönland problemi gündeme düştü. “Beyaz Adam” bu bakir adanın da masumiyetine göz dikmiş durumda. Amerikan dış siyasetindeki değişim, Grönland’ı Avrupa, Çin ve Rusya ortasındaki stratejik rekabetin merkezine taşıdı. Washington, adayı ulusal güvenliği açısından tekrar anlamlandırırken, Çin bölgeye ayak basma gayretinde, Rusya ise kuzeyde alan hakimiyeti peşinde.

AVRUPA’YA BAĞLI AMERİKA’YA YAKIN

Grönland, Trump’ın iştahını kabartıyor. Trump idaresinin mutabakat olmadığı taktirde adanın işgal edileceğine yönelik telaffuzları siyasi kulislerde yankılanıyor. Avrupa’da, yeni yılın birinci haftasında arkası arkasına gelen berbat haberler artık kıyamet alameti olarak görülüyor.

Anketlerde ada halkının yüzde 90’ının Amerikan planına karşı çıkması Avrupa’daki paniğin tesirlerini azaltmaya yetmiyor. Çünkü, Amerika’dan birbiri gerisine yapılan açıklamalarla daima olarak askeri müdahale seçeneğinin masada olduğunun vurgulanması Avrupa devletlerini de askeri önlemler almaya zorluyor. Amerika’nın askeri müdahale etmesi durumunda, Avrupa’daki askeri tesisleri kapatma seçeneği Avrupa’nın gündemine oturuyor.

AVRUPA’DAN ORTAK MESAJ

Avrupa’da oluşan tasalara 7 Avrupa ülkesi lideri ortak deklarasyonla cevap veriyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Almanya’dan Friedrich Merz, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Polonya Başbakanı Donald Tusk, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer ve Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Danimarka ve Grönland’a açık takviyelerini ilan ediyorlar. Deklarasyonda “Danimarka ve Grönland’ı ilgilendiren mevzularda karar verme yetkisinin sırf bu iki tarafa ilişkin olduğu” vurgulanırken, Danimarka Krallığı’nın NATO’nun bir kesimi olduğu söz ediliyor.

VİYANA’DAN SERT TON

Avrupa’nın Danimarka ile dayanışma arayışının yalnızca bir deklarasyonla hudutlu kalmayacağı ortada. Grönland tansiyonu bağlamında en sert siyasi çıkışlardan biri Avusturya’dan geldi. Avusturya Başbakan Yardımcısı Andreas Babler, ABD idaresine karşı Avrupa Birliği’nin elinde güçlü bir “caydırıcı tedbir kataloğu” bulundurması gerektiğini savundu.

Babler’e nazaran bu katalog, sadece diplomatik ihtarlarla hudutlu kalmamalı. Haberde, ABD merkezli teknoloji devlerine yönelik ağır yaptırım tehditleri, kimi ABD eyaletlerinden gelen tarım eserlerine cezalandırıcı gümrük vergileri ve altyapı alanlarında Amerikan yatırımlarına kısıtlama getirilmesi üzere seçenekler sıralandı. Babler’in açıklamaları, Washington’a açık bir meydan okuma niteliğinde.

MARİNERA BASKINI

Amerika ile Avrupa ortasındaki tansiyona Rus gemisi Marinera’ya Amerikan SAT komandolarının yaptığı baskın da eklendi. Kuzey Atlantik’te yaşanan baskında Marinera ismiyle Rus bayrağına geçen tanker, İngiltere ile İzlanda ortasındaki milletlerarası sularda ABD donanması ve kıyı güvenlik güçleri tarafından ABD mahkemesi kararıyla durdurularak ele geçirildi. Rusya gemiyi korumak maksadıyla bölgeye savaş gemileri gönderdi. Olay milletlerarası sularda yaşansa da operasyon için seçilen yerin Avrupa’da olması yalnızca Rusya’ya değil, Avrupa’ya da askeri bir ileti niteliğinde. Venezuela’dan sonra Grönland’a yapılacak askeri müdahalenin habercisi.

WASHINGTON’IN STRATEJİSİ

Monroe Doktrini’ne nazaran, “Amerika kıtası, Avrupa ve başka dış güçlerin askerî ve siyasi müdahalesine kapalıdır.” Bugün, Washington’ın Avrupa’daki askerî yükünü azaltması ve dikkatini Kuzey Yarım Küre’ye çevirmesi, bu doktrinin 21. yüzyıla uyarlanmış hâli olarak okunmakta. Atlantik’in güney ayağında Venezuela ve Küba öne çıkarken, Amerika okyanusun ortasına bir ‘Atlantik Duvarı’ çekmek gayesinde. Böylelikle ABD, Avrupa’dan kademeli olarak askeri güç çekerken, Venezuela–Küba–Grönland çizgisine ağırlaşan, Kuzey Yarım Küre odaklı yeni bir güvenlik mimarisi peşinde. Öbür bir tabirle bir ‘Berlin Duvarı’ yerine kendini koruyacak bir ‘Atlantik Duvarı’ inşa etmekte. Gemi baskınından, Amerikan’ın Atlantik Okyanusu’na yalnızca bir duvar çekme gayesinde olmadığını, askeri dinamizmi ve hatta sıcak çatışmayı da göze aldığı anlaşılıyor.

ÇELİŞKİLİ SİNYALLER

Grönland konusunda hafta başında gündeme gelen “Askerî müdahale mi yoksa satın alma mı?” sorusu böylelikle yeniliğini yitirmiş görünüyor. Çünkü Beyaz Saray, Avrupa toprağı olan Grönland’a askerî bir müdahaleyi artık açıkça dışlamıyor.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt’in, “Başkan ve takımı bu değerli dış siyaset amacını gerçekleştirmek için bir dizi seçeneği kıymetlendiriyor. Elbette başkomutanın elinde Amerikan ordusunun kullanımı her vakit bir seçenek olarak bulunmakta” sözleri Avrupa’da mümkün bir askeri harekata karşı alınacak önlemlerin de, askeri olması zorunluluğunu gündeme getiriyor.

New York Times, Lider Donald Trump’ın hafta başında adanın satın alınmasına ait bir planı devreye aldığını yazıyor. Yalnızca Avrupa’da değil ABD Kongresi’nde de Trump idaresine yönelik tenkitler de her geçen gün artıyor. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, ABD’nin Danimarka topraklarını ilhak etmeye “hiçbir hakkı olmadığını” sıklıkla söylüyor ve Amerika’nın bu tehdit telaffuzunu sonlandırmasını talep ediyor. Trump ise kendisine yönelik reaksiyonlardan asla etkilenmi-yor ve son açıklamasında “Ulusal güvenlik açısından Grönland’a gereksinimimiz var” vurgusu yapıyor.

PARİS’TEN ASKERİ DİPLOMATİK MESAJ

Son 24 saat içinde Fransız cephesinden gelen reaksiyonlar, askeri kanattan fazla dış siyaset kanadından yükseldi. Reuters’a konuşan Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, ABD’nin Grönland konusunda mümkün bir adım atması ihtimaline karşı müttefiklerle birlikte bir “yanıt planı” üzerinde çalıştıklarını açıkladı.

Barrot, Fransa’nın tek başına hareket etmeyeceğinin, Avrupa ve NATO müttefikleriyle uyumu öncelediğini vurguladı. Bu yaklaşım, Paris’in sıkıntıyı askeri restleşme yerine diplomatik bir çerçevede tutma isteği olarak değerlendirildi. Grönland tartışmalarında en direkt ve sert reaksiyonun Danimarka’dan geldiği görülüyor.

MÜNİH’TE MASAYA YATIRILACAK

Amerika Avrupa’dan yalnızca Grönland’ı değil İngiltere Devletler Topluluğu üyesi Kanada’yı da talep ediyor. İngiltere Hükümdarı Charles bu talebe üniforma giyerek, Queen Elisabeth Uçak Gemisi’nin kaptan köşküne oturarak yanıt verdi. Bu talep şimdilik gündemde olmasa da Trump’ın evrakında.

Moskova ve Washington’ın aldığı kararlara, askeri operasyonlar ve bilhassa Almanya’nın alt yapısını maksat alan sabotajlar ekleniyor. Berlin’de 50 bin kişi elektriksiz ve kalorifersiz. Sabotajı Rus yanlısı ‘Vulkan’ isimli bir sol örgüt üstlenmiş durumda.

Geçen yıl Münih Güvenlik Konferansı’nda kapalı oturumlarında Grönland meselesinin net biçimde masada olduğu malum. Şubatte gerçek-leşecek bu yılki dorukta ise tablo daha ileri bir kademeye, tahminen Kanada’yı da kapsayacak bir niteliğe kavuşacak. Gündemin füze savunma mimarisinin tamamlanması ve Arktik’in kuzey savunma kanadı olarak kurumsallaştırılması olsa da bu dorukta belirli ki bir Amerika-Avrupa askeri restleşmesine mesken sahipliği yapacak.